Γύθειο , 28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940 - 2025 | Ο πανηγυρικός τής Ημέρας από την φιλόλογο καθηγήτρια Γεωργία Δημακόγιαννη - Πατσουράκου

Κάποιος σοφός έλεγε πως η ένδοξη ιστορία και οι τιμημένοι νεκροί των εθνικών μας αγώνων μπορεί να γίνουν βάρος, βάρος ασήκωτο, για τις γενιές που τους ακολουθούν, για όλους εμάς!

Αυτό το βάρος, το βάρος του Σαράντα, όπως και το βάρος της Εθνεγερσίας, όπως και το βάρος του Μακεδονικού, του ΒορειοΗπειρωτικού και του Μικρασιατικού Αγώνα, όπως και τόσες άλλες αξιομνημόνευτες πολεμικές σελίδες των κοντινών και μακρινών Παππούδων μας, καλούμαστε εμείς να τις υμνήσουμε, να τις τιμήσουμε, να δικαιώσουμε έμπρακτα τον αγώνα, τα βάσανα και τις θυσίες Τους, όχι μόνο με μνημόσυνα και λόγους, αλλά παραδίδοντας, κάθε γενιά, σε κάθε εποχή, μια Πατρίδα όρθια και περήφανη, σεβαστή σε φίλους και εχθρούς. Γι’ αυτό κι είναι πάντα ζητούμενο η Χώρα μας, η Χώρα μ’ αυτή την Κληρονομιά αμέτρητων αιματηρών αγώνων και θυσιών, να διοικείται από Ηγέτες. Τότε θα αναπαυθούν πραγματικά Εκείνοι τους οποίους επιχειρούμε να τιμήσουμε σήμερα!

                                Σεβασμιότατε, κ.Δήμαρχε

• Σεβαστοί Συμπατριώτες, κληρικοί και λαϊκοί, αξιωματούχοι, ένστολοι και πολίτες απλοί, όλοι επώνυμοι, πλούσιοι και φτωχοί, αγαπητά μου παιδιά, «τούτη την Πατρίδα –όπως και τούτη την Ευθύνη- την έχουμε όλοι μαζί», όλοι είμαστε πάνω στο ίδιο πλοίο κι η τύχη μας είναι κοινή!

   Έτσι όπως μια γροθιά –ηγεσία και λαός- ήταν οι κοντινοί πρόγονοί μας το πρωινό της 28^ης Οκτωβρίου του 1940. Γι’ αυτό και μεγαλούργησαν!

   Κι αξίζει να ακούσουμε τον ίδιο τον Ιταλό πρέσβη Γκράτσι, έτσι όπως περιγράφει στα Απομνημονεύματά του την μεταμεσονύχτια επίσκεψή του στην οικία του πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά: «…Η συνείδησίς μου με επίεζε ότι την στιγμήν αυτήν εγενόμην συνένοχος μιάς ατιμίας. Είδα επί τέλους να ανάβη το φως και τον Μεταξά να κατεβαίνη. Με εγνώρισε και διέταξε τον σκοπόν να με αφήση να περάσω. Μου έδωκε την χείρα και με ωδήγησεν εις εν μικρόν σαλόνι. Μόλις εκαθήσαμε, του ενεχείρισα το έγγραφον – τελεσίγραφον για την ελεύθερη διέλευση και παραμονή των ιταλικών στρατευμάτων στην Ελλάδα. Ήρχισε μετά προσοχής να το διαβάζη… Παρηκολούθησα την συγκίνησίν του, εις τας χείρας του και τους οφθαλμούς του. Μόλις ετελείωσε η ανάγνωσις, με εκοίταξε κατά πρόσωπον, και με φωνή λυπημένη αλλά σταθερή μου είπε: ΟΧΙ! Η Ιταλία δεν μας παρέχει καν τη δυνατότητα να εκλέξωμε μεταξύ πολέμου και ειρήνης. Κηρύσσει ουσιαστικώς τον πόλεμον εναντίον της Ελλάδος. Ούτε λόγος δύναται να γίνη από εμάς περί ελευθέρας διελεύσεώς σας. Λοιπόν έχουμε πόλεμο (Alors c' est la guerre)! Κύριε Πρεσβευτά, το περιεχόμενον του τελεσιγράφου και ο τρόπος καθ’ον μοι επεδόθη σημαίνουν πόλεμον εκ μέρους της Ιταλίας». Ο πρωθυπουργός σηκώνεται από την καρέκλα του και ο Ιταλός πρεσβευτής αποχωρεί, χωρίς οι δύο άνδρες να ανταλλάξουν χαιρετισμό. Κι ο Γκράτσι καταλήγει: «Έφυγα υποκλιθείς με τον βαθύτερον σεβασμόν προ του υπερηφάνου αυτού Γέροντος, ο οποίος επροτίμησε την θυσίαν αντί της υποδουλώσεως. Έφυγα ταπεινωμένος και με σφιγμένην την ψυχήν από μίσος προς το επάγγελμά μου».

Κυρίες και κύριοι,

  Στιγμές που η Ιστορία χτυπάει την πόρτα ενός Έθνους, ενός περήφανου λαού! Την σκυτάλη παίρνει η άξια στρατιωτική ηγεσία, ο Έλληνας Αξιωματικός κι ο Έλληνας Στρατιώτης, έχοντας σιμά τους το αδιαπραγμάτευτο πατριωτικό φρόνημα όλου του Ελληνικού Λαού. Πόσα δεν προσέφεραν οι ακατάβλητες γυναίκες τής Ηπείρου;

Τι να πρωτοπεριγράψει ένας λόγος ολιγόλεπτος, από τα άπειρα αξιομνημόνευτα γεγονότα αυτού του τιτάνιου Αγώνα στην Πίνδο και τα ηπειρώτικα βουνά;!

   Χρησιμότερο κρίνω η αναφορά να αποκτήσει πιο οικείο για μας περιεχόμενο, έτσι όπως κάθε γωνιά του Ελληνισμού έζησε και «εισέπραξε» τα γεγονότα… Στην περίπτωσή μας, οι Μανιάτες πρόγονοί μας, κι εδώ πρωτοπόρο κομμάτι των Ελλήνων: ο θρύλος της Πίνδου συνταγματάρχης Δαβάκης, «η νύχτα πέφτει, σβήνουν τα αστέρια, τα αγρίμια πάνε να κρυφτούν, μα του Δαβάκη μας τα ξεφτέρια, δε λεν να παν να αναπαυτούν»,.… ή ο ταγματάρχης ήρωας του Καλπακίου ο Σταμάτης Στεφανάκος (του οποίου η θυγατέρα, Σταυριανή παρίσταται και τιμά τις σημερινές εκδηλώσεις μας), ή «ο ταγματάρχης ο ξανθός \ ο Πότης ο Μαντούβαλος» που άφησε τη στερνή του πνοή «στου Μόροβα την κορυφή», όπως αναφέρει το περίφημο μανιάτικο μοιρολόι, έκφραση μοναδική της αγράμματης –όχι αμόρφωτης- Μανιάτισσας: «Έπεσε ο πολεμιστής / της Μάνης τ’ άξιο παιδί / για της Πατρίδος την τιμή / Έμεινε φύλακας πιστός / ψηλά στο ξέσκεπο βουνό / ο λέοντας ο φτερωτός / της λευτεριάς ο σταυραϊτός». Πλήθος και άλλοι, λιγότεροι γνωστοί Μανιάτες πρωταγωνιστές του Σαράντα: ο ήρωας αεροπόρος Λαμπρινός Κουζίγιαννης, ο πεσόντας έφεδρος υπολοχαγός, γεωπόνος Ηλίας Μικρουλέας, ο Παναγιώτης Καλφακάκος – ο ιταλομαθής λοχίας της Κακαβιάς που υπέκλεψε και μετέφερε στη διοίκησή του τη συνομιλία δύο Ιταλών στρατηγών στο Αργυρόκαστρο, για να γνωρίζουν δέκα μέρες πριν την εισβολή της 28^ης Οκτωβρίου 1940 τι έχουν προγραμματίσει οι Ιταλοί… ή ο νέος λοχαγός Βασιλάκης Τσούμπελης φονευθείς στη μάχη της Τρεμπεσίνας, μοναχογιός του ταγματάρχη Θεοδώρου Τσούμπελη που επίσης έπεσε μαχόμενος στη μάχη του Σαγγαρίου, στην αλύτρωτη Ιωνία το 1922. Ο Μίμης Πιερράκος ,ο πρώτος αθλητής ,ο ποδοσφαιριστής, έπεσε νεκρός στη Διποταμιά στις 18-1-1941. Την ελεύθερη Πατρίδα και τα όποια αγαθά τής δικής μας ατομικής ελευθερίας, στις δικές Τους θυσίες, στο δικό Τους αίμα τα χρωστάμε!

  Τα χρωστάμε στην Εθνική Αντίσταση των Ελλήνων, στα μαύρα χρόνια της ακολουθήσασας Γερμανικής, Ιταλικής και Βουλγάρικης Κατοχής. Και αξίζει να γνωρίζουμε πώς και πόσο αντιστάθηκαν οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες:

  Ο θαυμασμός των ευρωπαίων ήταν τόσο μεγάλος -για τον ολιγάριθμο στρατό μας- ώστε χαρακτηριστικά εκφράστηκε από τον Βρετανό πρωθυπουργό Τσώρτσιλ το περίφημο: «του λοιπού δεν θα λέμε ότι οι Έλληνες πολεμούν σαν ήρωες, αλλά ότι οι ήρωες πολεμούν σαν Έλληνες». Κι ο σοβιετικός ηγέτης Ιωσήφ Στάλιν δήλωνε επίσης μεγαλόστομα: «Όταν νικήσουμε, θα μπούμε στη Βουλγαρία ως τιμωροί, στη Γιουγκοσλαβία ως ελευθερωτές και στην Ελλάδα ως προσκυνητές»!

Πόσο γρήγορα ξεχάστηκαν όλα σαν ήρθε η ώρα της δικαίωσης και τής δίκαιης «μοιρασιάς», λόγω τής τεράστιας συμμετοχής τής Ελλάδας στο στρατόπεδο των νικητών! Και πόσο αριστοτεχνικά προώθησαν αντί τής δικαίωσης, τον αδερφοκτόνο σπαραγμό μας, οι ύπουλοι αυτοί υμνητές μας, γεμάτοι κόμπλεξ και μίσος για μας! Και τελικά πόσο δίκιο έχει το γνωστό τραγούδι μας: «Αν αγαπάς την Λευτεριά σε ξένους μην ελπίζεις / μόνος σου πάρτην αν μπορείς αλλιώς δεν την αξίζεις»!

  Με την ελπίδα ότι αισθανθήκαμε λίγο το διαχρονικό νόημα τής εθνικής μας επετείου, επιτρέψτε μου να κλείσω με ένα ακόμη μήνυμα για όλους μας, που μας έρχεται από την Ελλάδα της Κατοχής.

28^η Οκτωβρίου 1941, ένα χρόνο ακριβώς μετά το έπος του Σαράντα. Στη σκηνή του θεάτρου ΡΕΞ στο κέντρο της Αθήνας, η ανεπανάληπτη Σοφία Βέμπο ντυμένη γαλανόλευκα, χαρίζει τη φωνή της στη «Χωριάτα», ένα τραγούδι που μόλις είχε γράψει ο αείμνηστος «λογοτέχνης της ελληνικής δημοσιογραφίας» και συνεργάτης τού Ελευθερίου Βενιζέλου Γεώργιος Φτέρης – Τσιμπιδάρος. Εν μέσω λοιπόν κατοχικής φτώχειας, πείνας και σκλαβιάς ο Μανιάτης δημοσιογράφος αισθάνεται την ανάγκη να αφυπνίσει αριστοτεχνικά τούς χειμαζόμενους Έλληνες, με τη «Χωριάτα» του, δείχνοντας και τον προσανατολισμό τής επιβίωσής τους στην ύπαιθρο, στα χωριά μας, στην παραδοσιακή ζωή, στην πολύτεκνη οικογένεια, στις ρίζες του Γένους μας, της «αγαπημένης ράτσας μας», όπως ο ίδιος γράφει!

Στην κατεύθυνσή τους πρέπει να στρέψουμε τις δυνάμεις μας όλες, ως κράτος και ως πολίτες, αν θέλουμε να Ζήσουμε! Να ξαναΣηκωθούμε! Πόσο διαχρονικό! Για να ελπίζουμε πως και στους δικούς μας φουρτουνιασμένους κι ενάντιους καιρούς «καινούργιους κλώνους και κλαριά το δέντρο μας θα βγάλει»! Για την ιστορία, το τραγούδι απαγορεύτηκε από τους Γερμανούς κατακτητές, αλλά ποτέ δεν έπαψε να ‘ναι στα χείλη και στις καρδιές των Ελλήνων…

Ιδού λοιπόν -Η Χωριάτα, του Γ. Φτέρη-

Στο χωριό, παλιά γενιά μου

ξύπνησες μες στην καρδιά μου

μια καινούργια ανατριχίλα

με τα δέντρα, με τα φύλλα

κι όπου να σταθώ να γείρω

νοιώθω το δικό σου μύρο

και τα μάτια όπου γυρίσω

σένανε θε ν’ αντικρύσω.

Χωριάτα είμαι όλο (υ)γειά

και σαν τη γριούλα τη γιαγιά

φοράω το μπαρέζι.

Γενιά σε νοιώθω σαν πιοτό

σαν το κρασί το δυνατό

και σαν το πετιμέζι.

Κι αν είναι δύσκολες στιγμές

τα παλικάρια με τις νιές

θα ζευγαρώσουν πάλι,

άλλα θε να ‘ρθουνε παιδιά

καινούργιους κλώνους και κλαδιά

το δέντρο μας θα βγάλει.

Εδώ ράτσα αγαπημένη

είσαι σ’ όλα σκορπισμένη

στο νερό με το κανάτι

στη βελέντζα τη φλοκάτη

στο τραγούδι, το τροπάρι

στο καντήλι, το λυχνάρι,

στα δρεπάνια που θερίζουν

Όλα ράτσα σου θυμίζουν.

Και κρατούν την ευωδιά σου

απ’ τα χρόνια τα παλιά σου

σαν σε γέρικη κασέλα

μοσχοκάρφι και κανέλλα.

   Ας μου επιτραπεί κλείνοντας να αφιερώσω αυτή την ελάχιστη αναφορά  στους Μεγάλους Ήρωες του 1940 στη μνήμη του αγαπημένου μας συμπατριώτη και ξεχωριστού φίλου, ο οποίος ήταν η ψυχή αυτών των ιστορικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων, του αξέχαστου Δημήτρη μας, του Δημητρίου Ροζάκη.                      

                         - Σας Ευχαριστώ!

                          Γεωργία Π. Δημακόγιαννη - Πατσουράκου (Φιλόλογος)