Ὁμιλία Κατανυκτικοῦ Ἑσπερινοῦ Ε΄ Κυριακῆς Νηστειῶν στὸν Ἱ.Ναὸ Ἁγίας Τριάδος Γυθείου | ἀρχιμ. π. Ἰγνάτιος Καρακάσης, Ἱεροκῆρυξ τῆς Ἱ.Μητροπόλεως Μεσογαίας καὶ Λαυρεωτικῆς

«Ἡ συγχωρητικότητα, τὸ μεγαλεῖο τῆς ψυχῆς»

Σεβασμιώτατε, συνεχίζουμε μὲ τὶς εὐχές σας τὴν πορεία μας στὴν ἁγία καί Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ καὶ βρισκόμαστε ἤδη στὴν Ε΄ Κυριακῆ τῶν Νηστειῶν. Ὁδεύουμε πρὸς τὴν κορύφωση τῆς ἱερῆς αὐτῆς περιόδου, ποὺ προετοιμάζει τὶς ψυχές μας γιὰ νά μετάσχουν στὸ Ἄχραντο Πάθος καὶ τὴ λαμπροφόρο Ἀνάσταση τοῦ Νυμφίου Χριστοῦ καὶ νὰ ἑνωθοῦν μαζί Του.

Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι στὸ κατώφλι τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, τὸ ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς τῆς Τυρινῆς, ὁ πρῶτος κατανυκτικὸς Ἑσπερινὸς ποὺ τελεῖται στοὺς ἱεροὺς Ναούς μας ὀνομάζεται «Ἑσπερινὸς τῆς Συγχωρήσεως». Μάλιστα, σὲ πολλὰ Μοναστήρια, ἴσως καὶ σὲ κάποια χωριά, ποὺ κρατοῦν ἀκόμη αὐτὴ τὴν εὐλογημένη παράδοση, κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ Ἑσπερινοῦ τῆς Συγχωρήσεως κάνουν οἱ πιστοὶ μιὰ ἁλυσίδα μεταξύ τους. Περνοῦν μὲ τή σειρά, βάζουν μετάνοια πρῶτα στὸν ἱερέα, ἀσπάζονται τὸ χέρι του, καὶ στέκονται κατόπιν κατά σειρὰ ἡλικίας ὁ ἕνας δίπλα στὸν ἄλλο γιὰ νὰ ἀλληλοασπαστοῦν καὶ νὰ ζητήσουν συγχώρηση μεταξύ τους. Κι ὄχι μόνο στὸ κατώφλι τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴ διάρκειά της, μέσα ἀπὸ τὸν πλοῦτο τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν, τῶν κατανυκτικῶν ὕμνων καὶ τῶν ἱερῶν ἀναγνωσμάτων, ἡ Ἐκκλησία μας, ὡς φιλόστοργη μητέρα, συχνὰ μᾶς ὑπενθυμίζει τό μεγαλεῖο τῆς συγχωρητικότητος καὶ τὴ σημασία της στὸν πνευματικό μας ἀγώνα τὴν περίοδο αὐτή.

Ἂς ἑστιάσουμε, λοιπόν, ἀπόψε, τὴν προσοχή μας στὴ δύσκολη, ἀλλὰ τόσο ὑπέροχη αὐτὴ ἀρετὴ κι ἂς δοῦμε πῶς τὴν δίδαξε ὁ Κύριός μας, πῶς τὴν καλλιέργησαν οἱ Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας μας καὶ τί θὰ προσφέρει στὴν ψυχή μας, ἂν τὴν ἀποκτήσουμε.

1. Ἡ συγχωρητικότητα στὴ διδασκαλία τοῦ Κυρίου μας

Ἡ ἀρετὴ τῆς συγχωρητικότητος ἀποτελεῖ σαφὴ ἐντολὴ τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τὴν Κυριακὴ τῆς Τυρινῆς στὸ ἱερὸ Εὐαγγέλιο τῆς θείας Λειτουργίας ἀκοῦμε περικοπὴ ἀπὸ τὴν ἐπὶ τοῦ Ὄρους ὁμιλία τοῦ Κυρίου μας· ἀπὸ τὴν θεϊκὴ αὐτὴ διδασκαλία Του, στὴν ὁποία μεταξὺ τῶν ἄλλων τονίζει τὴ σημασία τῆς συγχωρητικότητος: «Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος»^[1], τονίζει ὁ Χριστός. Ἂν συγχωρήσετε τὰ ἁμαρτήματα ποὺ σᾶς ἔκαναν οἱ ἄνθρωποι, ὁ οὐράνιος Πατέρας σας θὰ συγχωρήσει ἀντίστοιχα καὶ τὰ δικά σας ἁμαρτήματα. Ἀσφαλῶς, εἶναι κοινὸς πόθος καὶ καθημερινὸ αἴτημα ὅλων μας πρὸς τὸν ἀγαθὸ Θεὸ νὰ συγχωρήσει τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν μας. Νὰ μᾶς ἐλευθερώσει ἀπὸ τὴν ἐνοχή μας γι᾿ αὐτές. Νὰ μᾶς ἀπαλλάξει ἀπὸ τοὺς δριμεῖς ἐλέγχους τῆς συνειδήσεως. Καὶ πράγματι ὁ Κύριος μᾶς χαρίζει τὴν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν μας μέσῳ τοῦ ἱεροῦ Μυστηρίου τῆς Μετανοίας καὶ Ἐξομολογήσεως.

Θέτει, ὅμως, καὶ μία ἀπαραίτητη προϋπόθεση: νὰ εἴμαστε κι ἐμεῖς συγχωρητικοὶ πρὸς τοὺς ἀδελφούς μας. Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος τονίζει: «Σὲ κριτὴν ἐποίησε τῆς συγχωρήσεως τῶν σῶν ἁμαρτημάτων»^[2]. Ἐσένα τὸν ἴδιο ἔκανε κριτὴ τῆς συγχωρήσεως τῶν ἁμαρτημάτων σου ὁ Θεός. Ἂν συγχωρήσεις λίγα, θὰ σοῦ συγχωρηθοῦν λίγα. Ἂν συγχωρήσεις πολλά, θὰ σοῦ συγχωρηθοῦν πολλά. Ἂν συγχωρήσεις μέσα ἀπὸ τὴν καρδιά σου καὶ μὲ εἰλικρίνεια, ἔτσι θὰ συγχωρήσει κι ἐσένα ὁ Θεός. Ἄν μετὰ τὴν συγχώρηση κάνεις φίλο σου τὸν ἀδελφό σου, «οὕτω καὶ ὁ Θεὸς πρὸς σὲ διακείσεται». Ἔτσι θὰ τοποθετηθεῖ κι ὁ Θεὸς ἀπέναντί σου. Τί ὑπέροχα λόγια! Πόσο φιλάνθρωπος εἶναι ὁ Κύριός μας, τελικά!

Μάλιστα, γιὰ τὴ συγχωρητικότητα δὲν ἔκανε λόγο μόνο μία φορὰ ὁ Χριστός. Ἐπανέλαβε τὴ διδασκαλία Του αὐτὴ ὅταν μᾶς παρέδωσε τὴν Κυριακὴ προσευχή, τὸ «Πάτερ ἡμῶν», ὡς πρότυπο προσευχῆς. «Ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν»^[3], μᾶς καλεῖ ὁ Κύριος νὰ λέμε στὴν προσευχή μας. Συγχώρησε τὶς ἁμαρτίες μας, Κύριε, ὅπως κι ἐμεῖς συγχωροῦμε ἐκείνους ποὺ μᾶς ἀδίκησαν.

Ἀναφέρεται στὸ Γεροντικὸ ὅτι κάποιος Χριστιανὸς πῆγε στὸν ἀββᾶ Σιλουανὸ νὰ διαμαρτυρηθεῖ γιὰ ἕναν θανάσιμο ἐχθρὸ ποὺ εἶχε, καὶ ὁ ὁποῖος τὸν ἀδικοῦσε συνεχῶς. Τοῦ εἶχε κλέψει μὲ ἀπάτη ἕνα μεγάλο μέρος ἀπὸ τὸ χωράφι, τὸν εἶχε συκοφαντήσει, κακολογοῦσε αὐτὸν καὶ τὴν οἰκογένειά του, μέχρι ποὺ ἀποπειράθηκε καὶ νὰ τὸν δηλητηριάσει. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὁ ἀδικημένος Χριστιανὸς εἶπε στὸν ἀββᾶ Σιλουανὸ ὅτι ἦταν ἀποφασισμένος νὰ ἐκδικηθεῖ. «Κάνε ὅπως θέλεις», τοῦ ἀποκρίθηκε ὁ Ὅσιος. «Ἂς προσευχηθοῦμε, ὅμως πρῶτα, νὰ κατευοδώσει ὁ Θεὸς τὴν πράξη σου». Καὶ ἄρχισε νὰ λέει τὸ «Πάτερ ἡμῶν». «Καὶ μὴ ἀφίης ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς οὐδὲ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν», εἶπε μεγαλόφωνα ὅταν ἔφθασε στὸν στίχο αὐτό. «Λάθος, Ἀββᾶ. Δὲν λέει ἔτσι ἡ Κυριακὴ Προσευχή», ἔσπευσε νὰ τὸν διορθώσει ὁ ἀδικημένος. «Ἔτσι ὅμως εἶναι», τοῦ ἀποκρίθηκε μὲ τὴν πνευματικὴ σοφία του ὁ ἀββᾶς Σιλουανὸς^[4].

            Ὁ ἀπόστολος Πέτρος κάποτε πλησίασε τὸν Κύριο καὶ Τὸν ρώτησε, μέχρι πόσες φορὲς πρέπει κάποιος νὰ συγχωρήσει τὸν συνάνθρωπό του ποὺ κατ᾿ ἐπανάληψη τὸν ἀδικεῖ. Εἶναι ἀρκετὸ μέχρι ἑπτὰ φορές; Κι ὁ μεγαλόψυχος Κύριος, τότε, τοῦ ἀποκρίθηκε: «Οὐ λέγω σοι ἕως ἑπτάκις, ἀλλ᾿ ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτά»^[5]. Δὲν εἶναι ἀρκετὲς οἱ ἑπτὰ φορές, ἀλλὰ ἀναρίθμητες φορὲς πρέπει νὰ συγχωρήσεις τὸν συνάνθρωπό σου.

Πῆρε μάλιστα ἀφορμὴ ὁ Χριστὸς ἀπὸ τὴν ἐρώτηση αὐτὴ τοῦ ἀποστόλου Πέτρου γιὰ νὰ διηγηθεῖ τὴν παραβολὴ τῶν μυρίων ταλάντων. Ἦταν κάποτε ἕνας βασιλιάς, ὁ ὁποῖος χάρισε ἕνα ὑψηλὸ χρέος σὲ κάποιον καταχρεωμένο δοῦλο του καὶ τὸν ἄφησε ἐλεύθερο. Ὁ δοῦλος, ὅμως, δὲν ἔπραξε τὸ ἴδιο σὲ κάποιον σύνδουλό του, ποὺ τοῦ ὄφειλε ἕνα ἀσήμαντο ποσό, ἀλλὰ τοῦ φέρθηκε μὲ πολλὴ σκληρότητα, γι᾿ αὐτὸ καὶ καταδικάστηκε τελικὰ ἀπὸ τὸν βασιλιά. Ἂν θέλουμε, λοιπόν, νὰ λάβουμε τὴν ἄφεση γιὰ τό μεγάλο χρέος τῶν ἁμαρτιῶν μας ἀπὸ τὸν ἀγαθὸ Θεὸ θὰ πρέπει νὰ συγχωροῦμε κι ἐμεῖς τοὺς ἀδελφούς μας γιὰ ὅ,τι μᾶς ἔχουν κάνει. Καὶ μάλιστα νὰ συγχωροῦμε «ἀπὸ τῶν καρδιῶν ἡμῶν τὰ παραπτώματα αὐτῶν»^[6], ὅπως μᾶς προτρέπει ὁ Χριστὸς στὸ τέλος τῆς παραβολῆς. Ὄχι μόνο στὰ λόγια, μὲ τὸ στόμα μας, ἀλλὰ μὲ τὴν καρδιά μας· χωρὶς νὰ ἔχουμε κανένα κρατούμενο σὲ αὐτήν.

Σημειώνει πολὺ ὄμορφα ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος: «Ἐσὺ ἔχεις ἀνάγκη καὶ συγχωρεῖς. Ὁ Θεὸς συγχωρεῖ χωρὶς νὰ ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ κανέναν. Ἐσὺ συγχωρεῖς τὸν σύνδουλο. Ὁ Θεὸς συγχωρεῖ τὸν δοῦλο. Ἐσὺ συγχωρεῖς ἐνῶ κι ὁ ἴδιος εἶσαι ἔνοχος γιὰ μύρια σφάλματα. Ὁ Θεὸς συγχωρεῖ ἐνῶ ὁ Ἴδιος εἶναι ἀναμάρτητος. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἁπλῶς δίκαιο. Εἶναι ὑπερβολικὰ φιλάνθρωπο»^[7]. Μόνο τὸ ἔλεος ποὺ θὰ δείξουμε στοὺς συνανθρώπους μας, λοιπόν, θὰ μᾶς ἐξασφαλίσει τὸ ἔλεος τοῦ σπλαγχνικοῦ Θεοῦ μας. Ἂν ἀντιθέτως ἔχουμε κάποιο ἀγκάθι μέσα μας, κάποια ψυχρότητα, κάτι ποὺ μᾶς χωρίζει ἀπὸ τοὺς ἀδελφούς μας, καὶ θυμόμαστε τὸ σφάλμα ποὺ μᾶς ἔκαναν, τότε ἡ μετάνοιά μας δὲν εἶναι εἰλικρινὴς καὶ γι᾿ αὐτὸ ἡ Ἐξομολόγησή μας δὲ μπορεῖ νὰ φέρει τὴν ἄφεση καὶ ἡ προσευχή μας δὲν μπορεῖ νὰ ἑλκύσει τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ.

Ὁ Κύριος, ὅμως, δὲν δίδαξε μόνο μὲ τὰ λόγια Του τὴν συγχωρητικότητα καὶ τὴ μακροθυμία. Τὴν δίδαξε πρωτίστως μὲ τὴ ζωή Του καὶ ἰδιαιτέρως μὲ τὸ θεῖο Πάθος Του. Σὲ ὅλες τὶς ἀνακρίσεις καὶ τὰ βασανιστήρια ὁ ἀνεξίκακος Κύριός μας «λοιδορούμενος οὐκ ἀντελοιδόρει, πάσχων οὐκ ἠπείλει, παρεδίδου δὲ τῷ κρίνοντι δικαίως»^[8], σημειώνει ὁ ἀπόστολος Πέτρος. Δὲν ἀνταπέδιδε τὶς ὕβρεις. Δὲν φοβέριζε μὲ ἐκδικητικὲς ἀπειλές, ἀλλὰ ἀνέθετε τὸν ἑαυτό Του στὸν Θεὸ Πατέρα, ποὺ κάνει πάντοτε τὴ δίκαιη κρίση.

Καὶ μάλιστα στὴν κορύφωση τοῦ πόνου καὶ τῆς ταπείνωσής Του, ἐπάνω στὸν Τίμιο Σταυρό Του, ὁ μακρόθυμος Κύριος ἔδειξε τὸ ὕψος τῆς ἀγάπης Του, προσευχόμενος στὸν Θεὸ Πατέρα νὰ συγχωρήσει ἐκείνους ποὺ Τὸν εἶχαν σταυρώσει: «Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι»^[9]. Σὰν νὰ Τοῦ προκαλεῖ περισσότερο πόνο ἡ ἀπώλεια τῶν δημίων Του, ἀπὸ τὰ φρικτὰ βασανιστήρια τοῦ Πάθους Του. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ γιὰ τὸν ἁμαρτωλὸ ἄνθρωπο· αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνεξικακία καὶ ἡ συγχωρητικότητά Του.

Κάποτε ἐπισκέφθηκε τὸν ἅγιο Παΐσιο τὸν Ἁγιορείτη ἕνας δημόσιος ὑπάλληλος πολὺ πικραμμένος μὲ τὸν προϊστάμενό του, ἐπειδὴ ἐξαιτίας του εἶχε χάσει μιὰ προαγωγή. Ὁ γέροντας τὸν ἄκουσε μὲ προσοχὴ καὶ ἔπειτα τὸν ἔπιασε μὲ στοργὴ ἀπὸ τὸν ὦμο καὶ τὸν πῆγε μέσα στὸ Ἐκκλησάκι. Τοῦ ἔδειξε τὸν Ἐσταυρωμένο καὶ τοῦ εἶπε: «Κοίταξε, ὁ Χριστὸς συγχώρεσε τοὺς σταυρωτές Του· ἐσὺ δὲν μπορεῖς νὰ συγχωρήσεις αὐτὸν τὸν ἄνθρωπο;». Ἡ καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου μαλάκωσε, καὶ εἶπε: «Γέροντα, τὸν συγχωρῶ»^[10].

2. Ἡ συγχωρητικότητα στὴ ζωὴ τῶν Ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας μας

            Ἡ ἄπειρη αὐτὴ ἀγάπη τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀντικατοπτρίζεται καὶ στὴ ζωὴ τῶν Ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας μας. Ἀπὸ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη, ἀκόμη, προτυπώνεται ὁ μακρόθυμος Κύριός μας ἀπὸ τὸν ἀνεξίκακο, ὑπέροχο νέο, τὸν Πάγκαλο Ἰωσήφ, ποὺ ὅπως θὰ ἀκούσουμε στὰ ἱερὰ ἀναγνώσματα τῶν ἡμερῶν αὐτῶν τὸν πούλησαν ὡς δοῦλο οἱ ἀδελφοί του, κινούμενοι ἀπὸ φθόνο. Ὁ Θεός, ὅμως, τὸν ἐξύψωσε καὶ τὸν ἀνέδειξε ἀντιβασιλέα τῆς Αἰγύπτου.

Μετὰ ἀπὸ χρόνια, τὰ ἀδέλφια τοῦ Ἰωσὴφ πῆγαν στὴν Αἴγυπτο γιὰ νὰ ἀγοράσουν σιτάρι. Τὸν συνάντησαν, χωρὶς νὰ τὸν ἀναγνωρίσουν. Κάποια στιγμὴ ὁ ἀντιβασιλιὰς τῆς Αἰγύπτου τοὺς ἀπεκάλυψε ὅτι ἦταν ὁ ἀδελφός τους ὁ Ἰωσήφ. Ἐκεῖνοι ταράχθηκαν. Φοβήθηκαν ὅτι θὰ τοὺς ἐκδικηθεῖ. Ἀλλὰ ὁ Ἰωσὴφ τοὺς εἶχε συγχωρήσει μέσα ἀπὸ τὴν καρδιά του. Τοὺς φέρθηκε μὲ πνευματικὴ ἀρχοντιὰ καὶ τοὺς παρηγόρησε λέγοντάς τους ὅτι ὅλα ἔγιναν κατ᾿ οἰκονομίαν Θεοῦ. «Οὐχ ὑμεῖς με ἀπεστάλκατε ὧδε, ἀλλ᾿ ἢ ὁ Θεός»^[11]. Δὲν μὲ στείλατε ἐσεῖς ἐδῶ, ἀλλὰ ὁ Θεός. Σὰν νὰ τοὺς ἔλεγε: «Καλὰ κάνατε καὶ μοῦ φερθήκατε ἔτσι, διότι αὐτὸ ἦταν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ». Τοὺς ἀγκάλιασε ὅλους, τοὺς φίλησε μὲ δάκρυα χαρᾶς καὶ τοὺς περιποιήθηκε μὲ περισσὴ ἀγάπη. «Μὴ φοβεῖσθε, τοῦ γὰρ Θεοῦ εἰμι ἐγώ», τοὺς καθησύχασε. Μὴν φοβᾶστε. Δὲν θὰ σᾶς κάνω κακό, διότι εἶμαι ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ. «Καὶ ἐλάλησεν αὐτῶν εἰς τὴν καρδίαν»^[12]. Μίλησε στὴν καρδιά τους καὶ ἔδιωξε ἀπὸ ἐκεῖ τὸν φόβο καὶ τὴν ταραχή.

Ἡ συγχωρητικότητα καὶ ἡ ἀνεξικακία τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ, ποὺ προτυπώνεται στὸ πρόσωπο τοῦ Παγκάλου Ἰωσὴφ στὴν Παλαιὰ Διαθήκη, βλέπουμε νὰ ἐφαρμόζεται καὶ στὴ ζωὴ τῶν Ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας μας μέσα στὴν πορεία τῶν αἰώνων. Ὁ ἀπόστολος Παῦλος περιγράφει στὶς ἐπιστολές του πῶς ἀντιμετώπιζαν οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι τοὺς διῶκτες τους: «Λοιδορούμενοι εὐλογοῦμεν· διωκόμενοι ἀνεχόμεθα· βλασφημούμενοι παρακαλοῦμεν»^[13]. Τί μεγαλεῖο ψυχῆς εἶχαν οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι! Πόση συγχωρητικότητα ἔδειχναν! Ὄχι μόνο δὲν κρατοῦσαν κακία καὶ δὲν ἀνταπέδιδαν τὶς λοιδορίες καὶ τὶς συκοφαντίες τῶν διωκτῶν τους, ἀλλὰ ἐπιπλέον ἔδειχναν ἀγάπη. Εὐγνωμονοῦσαν τοὺς διῶκτες τους σὰν νὰ ἦταν μεγάλοι εὐεργέτες τους!

Τὸ βιβλίο τῶν Πράξεων τῶν Ἀποστόλων, ἐπίσης, μᾶς περιγράφει τὸ μαρτύριο τοῦ Πρωτομάρτυρος ἁγίου Στεφάνου. Ὅταν τελείωσε τὴν ἀπολογία του στὸ ἰουδαϊκὸ συνέδριο, οἱ Ἰουδαῖοι γεμᾶτοι μῖσος ὅρμησαν ἐναντίον του καὶ ἀφοῦ τὸν ἔβγαλαν ἔξω ἀπὸ τὰ Ἱεροσόλυμα, ἄρχισαν μὲ δαιμονικὴ κακία νὰ τὸν λιθοβολοῦν. Κι ἐνῶ οἱ πέτρες ἔπεφταν σὰν βροχὴ στὸ ἅγιο σῶμα του, αὐτὸς προσευχόταν: «Κύριε, μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην»^[14]. Δηλαδή, Κύριε, συγχώρησέ τους καὶ μὴν τοὺς λογαριάσεις τὴν ἁμαρτία αὐτή. Λησμόνησε τὸν πόνο ὁ Πρωτομάρτυς καὶ ἔδειξε ὅλο τό μεγαλεῖο τῆς ψυχῆς του. Καὶ μὲ τὰ λόγια αὐτὰ ἔκλεισε τὰ μάτια του γιὰ νὰ βρεθεῖ στὴ χαρὰ τῆς οὐράνιας Βασιλείας.

Διαβάζουμε ἐπίσης στὸ συναξάρι τοῦ ἁγίου Πολυκάρπου ἐπισκόπου Σμύρνης ὅτι ἔστρωσε τραπέζι καὶ φιλοξένησε τοὺς στρατιῶτες ποὺ ἦρθαν νὰ τὸν συλλάβουν καὶ νὰ τὸν ὁδηγήσουν στὸ μαρτύριο. Ἀλλὰ καὶ στὸ συναξάρι κάποιου ἀρχαίου μάρτυρος τῆς Ἐκκλησίας μας ὅτι ὁ δήμιος ποὺ τὸν ὁδήγησε στὸ μαρτύριο, λίγο πρὶν τὸν ἀποκεφαλίσει κραύγασε μὲ ὅλη τὴν δαιμονικὴ κακία του: «Σὲ μισῶ!». Κι ὁ νεαρὸς ἐκεῖνος μάρτυρας μὲ πραότητα τοῦ ἀπάντησε: «Νὰ ᾿ξερες πόσο σὲ ἀγαπῶ!». Ἔτσι πεθαίνουν οἱ Ἅγιοι, μιμούμενοι τὸ αἰώνιο παράδειγμα τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἔτσι ἐκδικοῦνται οἱ Χριστιανοί· μὲ τὴν ἀγάπη!

Ἐντυπωσιακὸ παράδειγμα συγχωρητικότητος μᾶς δίνει κι ὁ ἅγιος Διονύσιος, ὁ «Ἅγιος τῆς συγγνώμης», ὅπως ἔχει ὀνομαστεῖ. Τὴν περίοδο ποὺ ἦταν ἡγούμενος στὴν ἱερὰ Μονὴ Ἀναφωνήτριας Ζακύνθου κατέφυγε κυνηγημένος στὸ Μοναστήρι ὁ φονιὰς τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ Ἁγίου. Ὁ Ἅγιος πόνεσε πολὺ γιὰ τὸν ἄδικο χαμὸ τοῦ ἀδελφοῦ του. Συγχώρησε, ὅμως, μὲ τὴν καρδιά του τὸν φονιὰ καὶ τὸν βοήθησε νά μετανοήσει καὶ νὰ ἐξομολογηθεῖ τὸ ἁμάρτημά του. Κατόπιν τὸν φυγάδεψε, γιὰ νὰ μὴ τὸν συλλάβουν, δίνοντάς του μάλιστα τὰ ἀπαραίτητα ἐφόδια γιὰ τὸ ταξίδι του.

Ὑπέροχο παράδειγμα ἀνεξικακίας καὶ συγχωρητικότητος μᾶς δίνει κι ὁ «Ἅγιος τοῦ αἰώνα μας», ὅπως ἔχει ὀνομαστεῖ, ὁ ἅγιος Νεκτάριος, ὁ ὁποῖος πορεύθηκε τὴν μαρτυρικὴ ὁδὸ τῆς συκοφαντίας, τοῦ φθόνου, τῆς ὕβρεως καὶ τοῦ διωγμοῦ. Τὸν κατηγόρησαν ὡς ἐπίβουλο τοῦ πατριαρχικοῦ θρόνου, ὡς δημαγωγό, ὡς καταχραστὴ χρημάτων, ἀκόμη καὶ ὡς ἀνήθικο, χωρὶς νὰ τοῦ δώσουν τὸ δικαίωμα οὔτε νὰ ἀπολογηθεῖ. Καὶ τὰ ἀντιμετώπισε ὅλα αὐτὰ μὲ μακροθυμία καὶ ἀγάπη. Σὲ ὅλη τὴ ζωή του δὲν ἔπαψε νὰ διώκεται καὶ νὰ συγχωρεῖ· νὰ συκοφαντεῖται καὶ νὰ εὐεργετεῖ· νὰ ἀδικεῖται καὶ νὰ δοξάζει τὸν ἀγαθὸ Θεὸ γιὰ ὅλα ὅσα Ἐκεῖνος ἐπιτρέπει. Κανέναν δὲν κατηγόρησε. Τί ὑψηλὸ ἦθος! Τί μεγαλεῖο ψυχῆς ἔκρυβε αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος! Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἔλαβε τόση Χάρι ἀπὸ τὸν Θεό.

3. Τί μᾶς προσφέρει ἡ συγχωρητικότητα

Δύσκολο ἀγώνισμα μᾶς θέτει ὁ Κύριος, ἀλλὰ καὶ πολὺ ὡραῖο! Γι᾿ αὐτὸ κι ἔχει τόσο ἀκριβὸ ἔπαθλο, τόσο μεγάλο μισθό, τόσο πλούσια ἀμοιβή. «Ὁ μισθὸς ὑμῶν πολύς», ὑπόσχεται ὁ Χριστός. Ἀναφέραμε ἤδη ὅτι ὁ πιστὸς ποὺ συγχωρεῖ τοὺς ἐχθρούς του λαμβάνει ἄφεση γιὰ τὶς ἁμαρτίες του ἀπὸ τὸν Θεό. Ἡ συγχωρητικότητα, ἐπιπλέον, μᾶς προσφέρει καὶ κάτι ἄλλο πολὺ σημαντικό. Εἶναι ἡ ἀρετὴ ποὺ μᾶς ἀναδεικνύει παιδιὰ τοῦ Θεοῦ. «Ἔσεσθε υἱοὶ ὑψίστου, ὅτι αὐτὸς χρηστός ἐστιν ἐπὶ τοὺς ἀχαρίστους καὶ πονηρούς»^[15]. Θὰ ἀναδειχθεῖτε κατὰ χάριν παιδιὰ τοῦ Θεοῦ, ὑπόσχεται ὁ Κύριος σὲ ὅποιους εἶναι συγχωρητικοὶ καὶ ἀγαποῦν ἀκόμη καὶ τοὺς ἐχθρούς τους. Θὰ γίνετε παιδιὰ τοῦ πανάγαθου Θεοῦ, ποὺ εὐεργετεῖ ἀκόμη καὶ τοὺς ἀχάριστους καὶ πονηροὺς ἀνθρώπους. Μὲ τὴ συγχωρητικότητα, λοιπόν, μποροῦμε νὰ γίνουμε παιδιὰ τοῦ Θεοῦ. Μποροῦμε νὰ ὀνομάζουμε τὸν Θεό μας «Πατέρα» καὶ νὰ νιώθουμε τὴν πατρικὴ παρουσία Του δίπλα μας. Νὰ αἰσθανόμαστε τὴν στοργική Του ἀγάπη. Νὰ δεχόμαστε τὴν πατρικὴ εὐλογία καὶ προστασία Του στὴ ζωή μας.

Καὶ μάλιστα, ὅπως ἕνα παιδὶ μοιάζει μὲ τὸν πατέρα του στὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ προσώπου καὶ στὶς συνήθειες, καὶ τὸν ἀναγνωρίζουν οἱ ἄλλοι ἀπὸ αὐτά, ἔτσι κι ἐκεῖνος ποὺ συγχωρεῖ τοὺς ἐχθρούς του γίνεται ὅμοιος μὲ τὸν Οὐράνιο Πατέρα του. «Γίνεσθε οὖν οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ πατὴρ ὑμῶν οἰκτίρμων ἐστί»^[16], μᾶς προτρέπει ὁ Κύριος. Νὰ γίνεσθε σπλαγχνικοὶ πρὸς τοὺς συνανθρώπους σας καὶ συμπονετικοὶ στὶς δυστυχίες καὶ στὰ λάθη τους, ὅπως κι ὁ οὐράνιος Πατέρας σας εἶναι σπλαγχνικὸς πρὸς ὅλους σας.

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ὑπογραμμίζει: «Τίποτε δὲν μᾶς ἐξομοιώνει τόσο πολὺ μὲ τὸν Θεό, ὅσο τὸ νὰ συγχωροῦμε αὐτοὺς ποὺ θέλουν νὰ μᾶς ἀδικήσουν»^[17]. Ὅσο εἴμαστε σπλαγχνικοὶ πρὸς τοὺς ἄλλους, λοιπόν, συγκαταβατικοὶ στὶς ἀδυναμίες τους καὶ μακρόθυμοι στὰ λάθη τους, τόσο ἀποδεικνύουμε ὅτι εἴμαστε γνήσια παιδιὰ τοῦ οἰκτίρμονος καὶ πολυεύσπλαγχνου Θεοῦ μᾶς. Ὅμοιοι μὲ τὸν Θεό, ὄχι κατὰ τὴν οὐσία, ἀλλὰ κατὰ τὸν τρόπο ζωῆς, κατὰ τὴν θεία ἀρετή Του. Ὅμοιοι μὲ τὸν ἐπουράνιο Πατέρα μας, μὲ τὸν πολυέλαιο καὶ μακρόθυμο Κύριο, μὲ τὸν Εὐεργέτη τῶν πάντων. Τόσο ὅμοιοι, ποὺ καὶ οἱ ὑπόλοιποι ἄνθρωποι θὰ βλέπουν στὸ πρόσωπό μας τὸν Θεό.

Σὲ τί ὕψος μᾶς ἀνεβάζει ἡ συγχωρητικότητα! Μᾶς ἀνάγει στὸν ὕψιστο προορισμό μας, στὴν ὁμοίωσή μας μὲ τὸν Θεό. Ὑπάρχει μήπως μεγαλύτερη τιμὴ ἀπὸ τὸ νὰ γίνουμε παιδιὰ τοῦ Θεοῦ; Ὑπάρχει μεγαλύτερη δωρεὰ ἀπὸ τὸ νὰ γίνουμε ὅμοιοι μὲ τὸν ἀνεξίκακο Κύριό μας; Ὑπάρχει κάτι ἀνώτερο τὸ ὁποῖο μποροῦμε νὰ ἐπιθυμήσουμε οἱ πτωχοὶ καὶ ἁμαρτωλοὶ ἄνθρωποι ἀπὸ τὴν οὐράνια Βασιλεία Του, τὴν ὁποία τότε θὰ μᾶς χαρίσει;

***

            Περιγράψαμε στὴν ἀρχὴ τὴν εὐλογημένη συνήθεια ποὺ ὑπάρχει σὲ πολλὰ μέρη τῆς Πατρίδος μας νὰ συγχωροῦνται οἱ ἄνθρωποι μεταξύ τους στὸ κατώφλι τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, στὸν κατανυκτικὸ Ἑσπερινὸ τῆς Συγχωρήσεως. Κάτι ἀντίστοιχο, ὅμως, συμβαίνει σὲ ἀρκετὰ Μοναστήρια καὶ σὲ κάποια παραδοσιακὰ χωριὰ καὶ στὸ τέλος τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος, τὸ βράδυ τοῦ Μεγάλου Σαββάτου, στὸν Ὄρθρο τῆς Ἀναστάσεως. Ἐκεῖ, μετὰ τοὺς Αἴνους, ὅταν οἱ ἱεροψάλτες ψάλλουν «συγχωρήσωμεν πάντα τῇ Ἀναστάσει»^[18] στὸ δοξαστικὸ τῆς ἑορτῆς, γίνεται πάλι μία ἁλυσίδα ἀγάπης. Πρῶτα ὁ ἱερέας προσκυνᾶ τὸ Εὐαγγέλιο, τὴν εἰκόνα τῆς Ἀναστάσεως καὶ στέκεται δίπλα ὄρθιος. Κι ἔπειτα ἀκολουθοῦν ὅλοι κατά σειρὰ ἡλικίας. Προσκυνοῦν τὸ Εὐαγγέλιο, τὴν εἰκόνα τῆς Ἀναστάσεως, τὸ χέρι τοῦ ἱερέως. «Χριστὸς Ἀνέστη»! «Ἀληθῶς Ἀνέστη»! Καὶ στέκονται ὁ ἕνας δίπλα στὸν ἄλλο γιὰ νὰ ἀλληλοασπαστοῦν ὅλοι μεταξύ τους.

Τὴ νύχτα τῆς Ἀναστάσεως παύουν οἱ ἔχθρες, ἀνοίγουν οἱ καρδιές, λάμπουν τὰ μάτια! Διότι, ἀπὸ τὸν τάφο τοῦ Κυρίου μας ἀνατέλλει ἡ ἀγάπη καὶ ἡ συγχώρηση. «Συγγνώμη γὰρ ἐκ τοῦ τάφου ἀνέτειλε»^[19], σημειώνει ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος. Ἐπισφραγίζεται δὲ ἡ συγγνώμη καὶ ἡ ἀνεξικακία μας τὴν ἑπομένη τῆς Ἀναστάσεως, στὸν Ἑσπερινὸ τῆς Ἀγάπης. Βλέπουμε, λοιπόν, ὅτι ἡ ἀρετὴ τῆς συγχωρητικότητος δὲν εἶναι μόνο προϋπόθεση τῆς πορείας μας κατὰ τὴν ἱερὴ αὐτὴ περίοδο· εἶναι καὶ προορισμός. Ἐκεῖ καταλήγουμε, στὴ συμφιλίωση καὶ κοινωνία μὲ τὸν ἀδελφό μας, καὶ μέσῳ τοῦ ἀδελφοῦ μας στὴν ἕνωση καὶ κοινωνία μας μὲ τὸν ἄπειρο Θεό. Ἡ ὁδὸς ποὺ ὁδηγεῖ στὴν Ἀνάσταση περνάει πρῶτα ἀπὸ τὴν ἀγάπη καὶ τὴ συγχώρηση τοῦ ἀδελφοῦ μας.

Ἂς πάρουμε, λοιπόν, τὴν ἀπόφαση νὰ ἀφήσουμε στὴν ἄκρη κάθε τι ποὺ μᾶς χωρίζει ἀπὸ τοὺς συνανθρώπους μας. Ἂς ξεχάσουμε κάθε λόγο πικρὸ ποὺ μᾶς πλήγωσε, κάθε πράξη ποὺ μᾶς ἔθιξε, κάθε ἀδικία καὶ συκοφαντία εἰς βάρος μας. Ἂς διώξουμε ἀπὸ μέσα μας κάθε χαιρεκακία, κάθε μνησικακία καὶ ἐκδικητικὴ διάθεση. Ἂς ἀποκρινόμαστε μὲ εὐγένεια σὲ ὅσους μᾶς ἀδικοῦν ἢ μᾶς περιφρονοῦν μὲ τὰ λόγια καὶ τὶς πράξεις τους. Ἂς συγχωροῦμε ἀπὸ τὴν καρδιά μας, ὅσο βαρὺ κι ἂν εἶναι αὐτὸ ποὺ μᾶς ἔχουν κάνει, ὅσο κι ἂν μᾶς κοστίζει. Διότι αὐτοὶ ποὺ μᾶς ἀδικοῦν εἶναι εὐεργέτες μας! Χωρὶς νὰ τὸ γνωρίζουν μᾶς δίνουν μιὰ χρυσὴ εὐκαιρία: νὰ γίνουμε ὅμοιοι μὲ τὸν Κύριό μας, Ἰησοῦ Χριστὸ καὶ μιμητὲς τῶν Ἁγίων μας. Νὰ βασιλεύει στὴν καρδιά μας ὁ Χριστός· Ἐκεῖνος ποὺ εἶναι ἡ Ἀγάπη. Διότι, ὅπου ὑπάρχει ἀγάπη, ἐκεῖ κατοικεῖ ὁ Χριστός. Εἴθε μὲ τὶς εὐχές σας, Σεβασμιώτατε, νὰ μᾶς ἀξιώσει ὁ Κύριος τῆς χαρᾶς αὐτῆς. Ἀμήν.

^[1] Ματθ. ς΄ 14.

^[2] Ε.Π.Ε. 32, σελ. 642.

^[3] Ματθ. ς΄ 12.

^[4] Γεροντικόν, Σταλαγματιὲς ἀπὸ τὴν πατερικὴ σοφία, σελ. 40.

^[5] Ματθ. ιη΄ 22.

^[6] Ματθ. ιη΄ 35.

^[7] P.G. 57, 281.

^[8] Α΄ Πέτρ. β΄ 23.

^[9] Λουκ. κγ΄ 34.

^[10] Ἱερὸν Ἠσυχαστήριον «Εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης ὁ Θεολόγος», Ὁ ἅγιος Παΐσιος ὁ Ἁγιορείτης, σελ. 304.

^[11] Γεν. με΄ 5, 7, 8, 9.

^[12] Γεν. ν΄ 19, 21.

^[13] Α΄ Κορ. δ΄ 12, 13.

^[14] Πράξ. ζ΄ 59, 60.

^[15] Λουκ. ς΄ 35.

^[16] Λουκ. ς΄ 35, 36.

^[17] Ε.Π.Ε. 9, σελ. 684.

^[18] Ὄρθρος Κυριακῆς τοῦ Πάσχα.

^[19] Κατηχητικὸς λόγος Κυριακῆς τοῦ Πάσχα.