Ομιλία Παν. Αρχιμ. π. Νήφωνος Καρολεμέα κατά τον Α' Κατανυκτικό Εσπερινό (22/2/2026)
Σεβασμιότατε, αγαπητοί μου συμπρεσβύτεροι και αγαπητοί μου χριστιανοί.
Με τη χάρη του θεού εισερχόμαστε, τυπικά με τον κατανυκτικό εσπερινό κ ουσιαστικά από αύριο στην ευλογημένη περίοδο της αγίας και μεγάλης τεσσαρακοστής και από αύριο το πρωί, όλοι μας, ο καθένας κατά τη δύναμή του, καλείτε να αγωνιστεί σε δύο μεγάλα αθλήματα, την προσευχή και την νηστεία. Προσευχή και νηστεία τα δύο αυτά κατεξοχήν όπλα του χριστιανού, τα δύο φτερά όπως τα χαρακτηρίζουν οι άγιοι πατέρες, που θα πρέπει να γίνουνε πιο δυνατά αυτή την περίοδο. Γι αυτό κ πολύ σοφά η Αγία μας Εκκλησία ως φιλόστοργη μητέρα έχει μεγαλώσει σε διάρκεια τις ακολουθίες έτσι ώστε η προσευχή να γίνει εντονότερη αλλά και την νηστεία την έχει κάνει πιο δυνατή, πιο αυστηρή όχι μόνο στην διάρκεια αφού θα κρατήσει περίπου 50 ημέρες μέχρι το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου αλλά όπως είπαμε και πιο αυστηρή αφού το μόνο που επιτρέπεται στο χριστιανό είναι ουσιαστικά, αν το πάρουμε κατά ακρίβεια, το λάδι και αυτό μόνο το σαββατοκύριακο. –(-Εδώ να πω ότι ο καθένας ανάλογα με την δύναμή του, ανάλογα με τι προβλήματα υγείας έχει, θα πρέπει να συμβουλευτεί τον πνευματικό του έτσι ώστε την νηστεία να την προσαρμόσει στις ανάγκες που έχει.(μέσο η νηστεία κ όχι σκοπός! Παθοκτόνος κ όχι σωματοκτόνος--).
Σήμερα ,με την ευλογία του Επισκόπου θα αναφερθούμε για την αξία της νηστείας και ποια είναι η αληθινή κ ευπρόσδεκτος νηστεία στα μάτια του Θεού, αφού για την προσευχή, Όλοι γνωρίζουμε την αξία της ,Όλοι μας την χρησιμοποιούμε, αφού σαν χριστιανοί αναφερόμαστε στον Θεό, είτε παρακαλώντας Τον είτε δοξολογώντας Τον .
Την νηστεία όμως , πολλοί από εμάς, κληρικοί κ λαϊκοί δεν την θεωρούμε κ τόσο σημαντική έτσι ώστε να την καταργούμε πολλές φορές.
Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΟΜΩΣ ΤΕΡΑΣΤΕΙΑ.
Η νηστεία όπως μας διδάσκει ο Μέγας Βασίλειος έχει την ίδια ηλικία που έχει και ο άνθρωπος. ‘‘Συνηλικιώτης του ανθρώπου’’. Νηστεία ήταν η εντολή που έδωσε ο θεός στους πρωτοπλάστους στον Αδάμ και στην Εύα μέσα στον παράδεισο ως άσκηση, άσκηση εμπιστοσύνης και υπακοής στο Πρόσωπό Του. ‘’Από όλα τα δέντρα του παραδείσου μπορείτε να φάτε από το δέντρο όμως της γνώσεως του καλού κ του κακού δεν μπορείτε’’( Γέν. Κεφ.2 Στιχ.16-17). Αρχαιότερη από κάθε νόμο διότι εδόθη στον Παράδεισο, μας διδάσκει ο ίδιος πατέρας. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος προσθέτει ότι: η παράβαση της νηστείας έγινε αιτία της πτώσεως του ανθρώπου. Διότι όπου καταλύεται η εγκράτεια εκεί εισέρχεται η φιλαυτία κ η απομάκρυνση από το Θεό. Γι΄ αυτό κ οι Άγιοι Πατέρες την ονομάζουν ,<< όπλο αθανασίας>> κ << μητέρα σωφροσύνης>>.
Την αξία της την βλέπουμε τόσο στην Π.Δ όσο κ στην Κ.Δ. Στην Π.Δ: ο προφήτης Μωυσής νηστεύει 40 ημέρες κ νύκτες προτού αξιωθεί να παραλάβει τις θεόγραφες πλάκες με τον Νόμο. Ο προφήτης Ηλίας νηστεύει κ αξιώνεται να δει τον Θεό εν φωνή αύρας λεπτής. Ο προφήτης Δανιήλ με την νηστεία γίνεται ποιμένας λεόντων όταν τον έριξαν στο λάκο με τα λιοντάρια. Οι Νινευίτες με την νηστεία αλλάζουν το θέλημα του Θεού, κ η πόλη τους δεν καταστρέφεται ( κήρυγμα προφήτη Ιωνά).
Στην Κ.Δ ο Ίδιος ο Θεάνθρωπος νηστεύει 40 ημέρες κ 40 νύκτες στην έρημο αγιάζοντάς την κ χαράσσει την οδό της νίκης κατά του διαβόλου. Αν ο Ιησούς Χριστός νήστεψε όντας αναμάρτητος εμείς πόσο ανάγκη την έχουμε;
Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ισόβιος νηστευτής.
Οι άγιοι Απόστολοι νηστεύουν πριν την εκλογή του αποστόλου Ματθία στην θέση του Ιούδα. Πριν την αποστολή των αποστολών Παύλου κ Βαρνάβα στα έθνη δια το κήρυγμα όλη η εκκλησία νηστεύει. Ο απόστολος των εθνών Παύλος πριν καταστήσει επισκόπους στις εκκλησίες που ίδρυε νήστευε.( (η προσευχή είναι αυτονόητο ότι γινόταν μαζί με την νηστεία). Αλλά κ ο Κύριος μας στην ερώτηση των μαθητών Του γιατί δεν μπόρεσαν να θεραπεύσουν το δαιμονιζόμενο παιδί( ας θυμηθούμε το γεγονός που έγινε μετά την Μεταμόρφωση του Κυρίου στο όρος Θαβώρ) , ο Χριστός απάντησε ότι τούτο δε το γένος δεν βγαίνει παρά με προσευχή κ νηστεία) Ματθ.17,21. Αλλά και ο 69ος κανόνας των αγίων Αποστόλων επιτιμά κληρικό ή λαϊκό ο οποίος δεν θα τηρήσει την νηστεία, χωρίς σοβαρό λόγο, Τετάρτης κ Παρασκευής αλλά κ όλες τις διατεταγμένες νηστείες που ορίζει η Εκκλησία
Είδαμε, λοιπόν, πολύ σύντομα κ με λίγα παραδείγματα την αξία της νηστείας.
Όμως φτάνει μόνο η αποχή κ Μόνο από τα φαγητά, για να γίνει η νηστεία όπλο ακαταμάχητο στον αγώνα κατά του διαβόλου τουτ’ έστιν κατά της αμαρτίας;;;;;;;
ΌΧΙ!!!!!
ΓΙΑΤΙ ;;;;
Διότι μας λέει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος
‘ ‘Αδερφοί μου η νηστεία δεν περιορίζεται στην αποχή τροφών. Αν ήταν μόνο αυτό και οι δαίμονες θα ήταν άγιοι, διότι δεν τρώγουν.’’ Κ ένα τροπάριο της εκκλησίας μας το οποίο ψάλλετε την Τετάρτη της Τυρινής στους αίνους μας διδάσκει με σαφήνεια:<< Ψυχή μου αφού νηστεύεις τις τροφές κ τα πάθη σου δεν τα καθαρίζεις, μην χαίρεσαι ότι δεν τρως. Εάν δεν σου γίνει αφορμή , η νηστεία να διορθωθείς, θα μισηθείς από τον Θεό ως ψεύτης κ θα μοιάζεις στους κάκιστους δαίμονες οι οποίοι ποτέ δεν τρώνε>>
Ποία είναι λοιπόν κατά τους πατέρες της Εκκλησίας η αληθής κ ευάρεστος νηστεία για τον Θεό;
O Mέγας Βασίλειος μας λέει:
‘’…..νηστεύσωμεν νηστείαν δεκτήν, ευάρεστον τω Κυρίω. Αληθής νηστεία (είναι) η των κακών αλοτρίωσις, εγκράτεια γλώσσης, θυμού αποχή, επιθυμιών χωρισμός, καταλαλιάς ψεύδους κ επιορκίας. Η τούτων ένδεια (φτώχεια) νηστεία εστίν αληθής κ ευπρόσδεκτος. Το κομμάτι αυτό είναι απόσπασμα ομιλίας του αγίου κ έγινε ύμνος της εκκλησίας ο οποίος ψάλλετε στον εσπερινό της καθαράς Δευτέρας( αύριο δηλαδή).
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ,ο έτερος οικουμενικός διδάσκαλος, μας διδάσκει ότι τη νηστεία των τροφών θα πρέπει να την συνοδεύει η ελεημοσύνη, η συμφιλίωση με τους εχθρούς. Τονίζει να μην ζηλεύουμε τους φίλους μας όταν προοδεύουν. Κ συνεχίζει σε μία από τις πολλές ομιλίες του: Ας μην νηστεύει μόνο το στόμα, αλλά και οι οφθαλμοί κ τα αυτιά και τα πόδια και τα χέρια και όλα τα μέλη του σώματος μας. Ας νηστεύουν τα χέρια μένοντας καθαρά από αρπαγή κ πλεονεξία. Ας νηστεύουν τα πόδια μένοντας μακριά από δρόμους που οδηγούν σε παράνομα θεάματα. Ας νηστεύουν οι οφθαλμοί μαθαίνοντας ποτέ πια να μην τριγυρίζουν σε πρόσωπα όμορφα , ούτε κ να περιεργάζονται ξένα κάλλη κ άσχημα θεάματα… δεν τρως κρέας; Να μην φας όμως και ακολασία με τα μάτια! Ας νηστεύει κ η ακοή σου. κ είναι νηστεία της ακοής , το να μην δέχεσαι να ακούς κατηγορίες κ συκοφαντίες. Ας νηστεύει και το στόμα από λόγια αισχρά κ ύβρεις, διότι ποια η ωφέλεια να μην τρώμε κοτόπουλα κ ψάρια κ να δαγκώνουμε κ να κατατρώμε με τα λόγια τους αδερφούς μας; Να νηστεύει η καρδιά αποβάλλοντας τον φθόνο, τον θυμό, την μνησικακία!
Ο ίδιος πατέρας πάλι τονίζει ότι εκείνος που νηστεύει πρέπει να είναι μετριόφρων, ήσυχος, ήμερος, ταπεινός, κ να περιφρονεί την δόξα της παρούσης ζωής.
Ο αββάς Ισαάκ ο Σύρος, μας διδάσκει ότι αληθής νηστεία είναι η αποχή από κάθε κακία ( καταλαλιά, θυμό, φθόνο, ζήλεια) αλλά πρέπει να συνοδεύετε κ από την μελέτη των Γραφών, την προσευχή κ την ελεημοσύνη.
Ο όσιος Πορφύριος μας λέει ότι η αληθινή νηστεία δεν είναι απλώς μια τυπική αποχή από τροφές αλλά ένα πνευματικό αγώνισμα που συνδέεται με την αγάπη, την ταπείνωση και την εσωτερική αλλαγή. Για τον άγιο η νηστεία δεν πρέπει να γίνεται με άγχος ή καταναγκασμό αλλά με χαρά και αγάπη προς τον Χριστό. Τα ίδια ακριβώς μας διδάσκει ο όσιος Παίσιος
Όλοι οι άγιοι της εκκλησίας εάν τους μελετήσουμε κάθε ένα ξεχωριστά τα ίδια διδάσκουν κ για την αξία ,αφού όλοι τους την τήρησαν και την αγάπησαν, αλλά και το ΠΟΙΑ είναι η αληθής νηστεία αφού το Άγιο Πνεύμα είναι Αυτό που τους φωτίζει !
Άρα αγαπητοί μου αδελφοί αληθής κ ευπρόσδεκτος νηστεία για τον Θεό είναι η νηστεία που ο άνθρωπος κάνει με όλη του την ύπαρξη, νηστεία τροφών( σωματική) αλλά κ νηστεία παθών (πνευματική). Κ τα ΔΥΟ αυτά είδη νηστείας οδηγούν τον άνθρωπο στην κάθαρση της ψυχής στο φωτισμό του νου κ στην ένωση με τον Θεό.
Η αληθής νηστεία δεν είναι λοιπόν εξωτερική υποχρέωση ούτε τυπική θρησκευτική πρακτική. Είναι εσωτερική πορεία μεταμόρφωσης. Συνδυάζει την αποχή από την τροφή με την αποχή από την αμαρτία, την προσευχή με την ελεημοσύνη, την ταπείνωση με την αγάπη.
Όταν ο άνθρωπος νηστεύει αληθινά, δεν περιορίζει απλώς το σώμα του, αλλά ελευθερώνει την ψυχή του. Μαθαίνει να αγαπά ουσιαστικά, να συγχωρεί και να προσφέρει. Έτσι, η νηστεία γίνεται γέφυρα που ενώνει τον άνθρωπο με τον συνάνθρωπο κ με τον Θεό , οδηγώντας τον σε μια ζωή αυθεντική και φωτισμένη.
Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο μας, με τις ευχές σας Σεβασμιότατε, να μας αξιώσει να αγωνιστούμε αυτή την Τεσσαρακοστή με φιλότιμο, να βιώσουμε τη νηστεία όχι ως τυπική υποχρέωση αλλά ως οδό σωτηρίας, ώστε καθαρισμένοι από τα πάθη μας να φθάσουμε να εορτάσουμε τα Άχραντα Πάθη Του κ το Άγιο Του Πάσχα.
Αμήν. Γένοιτο!